กุสนาฬิชาดก

กุสนาฬิชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึง คุณค่าของการผูกมิตร และความสำคัญของการเลือกคบเพื่อน โดยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงเรื่องนี้เพื่อปรารภถึงท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีผู้คบหากับมิตรที่มีฐานะแตกต่างกัน จนกระทั่งมิตรผู้นั้นช่วยดูแลกิจการและนำพาความเจริญมาให้

เนื้อหาโดยย่อ: ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็น รุกขเทวดาเกิดที่กอหญ้าคา ได้ผูกมิตรกับเทวดาผู้มีศักดิ์ใหญ่ตนหนึ่งซึ่งสิงสถิตอยู่ ณ ต้นรุจมงคล (ต้นสมุขกะ) ในอุทยานของพระเจ้าพาราณสี ต่อมาพระราชาต้องการตัดต้นรุจมงคลมาทำเป็นเสาปราสาท ทำให้เทวดาเจ้าของต้นไม้และบริวารต้องร่ำไห้ด้วยความสิ้นหวังเพราะไม่รู้จะย้ายไปอยู่ที่ไหน พระโพธิสัตว์จึงวางอุบายแปลงร่างเป็นกิ้งก่าวิ่งไปทำทีว่าต้นไม้นั้นมีโพรงและไร้แก่น นายช่างใหญ่จึงเปลี่ยนใจไม่ตัดต้นไม้นั้น ทำให้เทวดาเจ้าของต้นไม้รอดพ้นจากความหายนะและรักษา วิมาน ของตนไว้ได้

คำสอนหลักของชาดก:

• การคบมิตร: บุคคลควรคบหากับมิตรทุกระดับ ไม่ว่าจะเป็นคนเสมอกัน ประเสริฐกว่า หรือเลวกว่า (ต่ำกว่า)
• ประโยชน์ของมิตร: มิตรแม้จะมีฐานะหรือศักดาน้อย แต่เมื่อยามเกิดภัยพิบัติและความเสื่อมขึ้น ก็สามารถใช้ปัญญาและความสามารถช่วยแบ่งเบาภาระ บำบัดทุกข์ และทำประโยชน์อันอุดมให้แก่กันได้
• การเปรียบเทียบ: เปรียบเสมือนรุกขเทวดาผู้มีศักดาใหญ่แต่ไร้ปัญญาอุบาย รอดพ้นจากความทุกข์ได้ก็เพราะอาศัยปัญญาของรุกขเทวดาที่เกิด ณ กอหญ้าคา

ในท้ายที่สุด พระพุทธองค์ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่า รุกขเทวดาผู้เจ้าของต้นไม้ในครั้งนั้น ได้มาเกิดเป็น พระอานนท์ ส่วนกุสนาฬิเทวดาผู้มีปัญญา ได้มาเกิดเป็น พระองค์เอง